Zdrowie reproduktywne kobiety zawsze stanowiło wyzwanie dla medycyny. Nie mniejszą rolę przypisywano mu już od samych początków istnienia osteopatii. Wiele problemów, z którymi borykają się kobiety, ma charakter funkcjonalny oraz biomechaniczny. Z tego powodu klasyczna medycyna akademicka może mieć trudności w diagnostyce zaburzeń oraz zaproponowaniu adekwatnego leczenia. Nie ulega wątpliwości, że opieka lekarza ginekologa jest najważniejsza i powinna poprzedzać oddziaływanie osteopatyczne i fizjoterapeutyczne. Tym niemniej, po wykluczeniu poważnej patologii i nieodnalezieniu strukturalnych zmian patologicznych u pacjentki, ginekologia jako dziedzina medycyny zazwyczaj nie jest w stanie uporać się z dolegliwościami, które często ograniczają jakość życia kobiet. Do najczęstszych problemów kobiecych, z którymi pacjentki zgłaszają się do osteopaty, należą: bolesne miesiączki, zaburzenia miesiączkowania, bóle okolicy krzyżowej, bóle kości guzicznej, skłonność do obniżania się narządów rodnych, funkcjonalne problemy z zajściem w ciążę bez stwierdzonej przyczyny organicznej, nawrotowe zapalenia pęcherza i cewki moczowej, problemy adaptacyjne związane z ciążą (bóle kręgosłupa, zaparcia, problemy z oddychaniem, zablokowania stawu krzyżowo-biodrowego i spojenia łonowego), bolesne zrosty w okolicy brzucha i miednicy (po przebytych stanach zapalnych i zabiegach operacyjnych) oraz po porodzie (naturalnym i przez cięcie cesarskie).
Ogólne zasady osteopatii, mówiące o jedności ciała oraz obszaru mentalnego i emocjonalnego, jak również zależność pomiędzy strukturą i funkcją oraz zdolność do samoregulacji i utrzymania zdrowia jak najbardziej znajdują zastosowanie także w odniesieniu do spraw kobiecych. Aby to zrozumieć, należy zastanowić się nad czynnikami, które mogą wpływać na stan narządów miednicy mniejszej.
Oczywistym czynnikiem odgrywającym rolę w odniesieniu do macicy i przydatków jest oddziaływanie sił kompresyjnych. Wspomniane narządy położone nisko poddawane są wpływowi kolumny ciśnień. Ciało posiada cały szereg zabezpieczeń pozwalających na bezpieczny stosunek ciśnień ochraniający narządy wewnętrzne, dzięki czemu zachowują one swoje położenie. Do mechanizmów zabezpieczających należy między innymi odpowiednia sylwetka zapewniająca właściwy rozkład sił w jamach ciała, mechanika oddychania i podciśnienie klatki piersiowej, sprawność aparatu wieszadłowego i stabilizującego poszczególnych narządów wewnętrznych, piętrowy układ przestrzenny obszaru jamy brzusznej (zapewniany także przez system blaszek Glenarda), właściwy turgor narządów, swobodę ruchu narządów względem siebie i wiele innych. Wiele mechanizmów zabezpieczających jest korzystnych. Daje jednak wyobrażenie, jak trudne może być prawidłowe wypełnienie powierzonego im zadania. Kiedy pewne czynniki zaczynają zawodzić, dochodzi do zaburzenia słupa ciśnień z możliwymi konsekwencjami dla narządów rodnych. Do najczęstszych z nich należą: zaburzenia krążenia i unerwienia, zastoje żylne i limfatyczne obszaru miednicy, ograniczenie ruchomości narządów względem siebie oraz ich nieprawidłowe ustawienie (np. nadmierne przodozgięcie i przodopochylenie macicy, tyłozgięcie i tyłopochylenie macicy, pochylenie doboczne macicy związane z zaburzeniem równowagi więzadłowej stabilizujących ją struktur), napięcia więzadeł i fałdów otrzewnowych, które z jednej strony mają za zadanie stabilizację narządów miednicy, z drugiej zaś stanowią szlaki komunikacyjne, przez które przedostają się naczynia krwionośne i nerwy. Skutkiem opisanej sytuacji może być większość symptomów, które zostały już uprzednio wymienione, a w szczególności bóle miesiączkowe i zaburzenia miesiączkowania, obniżanie się narządów wewnętrznych, a nawet funkcjonalne problemy z zajściem w ciążę oraz podczas ciąży. W celu udzielenia pomocy pacjentce osteopata po wykonaniu dokładnego badania i ocenie poszczególnych czynników przystępuje do holistycznej terapii mającej na celu harmonizację całego ciała i pozytywne wpłynięcie na rozkład ciśnień. W zależności od potrzeb postępowanie terapeutyczne może obejmować: usunięcie blokad w obrębie kręgosłupa (np. poprzez manipulacje, mobilizacje, technikę energii mięśniowej, równoważenie napięć więzadłowych), usunięcie blokad w obrębie miednicy (stawów krzyżowo-biodrowych i spojenia łonowego), pracę na żebrach i mostku (celem poprawy mechaniki klatki piersiowej), poprawę ruchomości kości krzyżowej, rozluźnienie przepony oddechowej, zrównoważenie stosunków ciśnień w obrębie jamy brzusznej (np. za pomocą ogólnego manewru brzusznego), poprawę mechaniki narządów wewnętrznych mających bezpośredni i pośredni wpływ na obszar miednicy mniejszej (pęcherz moczowy, odbytnica, jelito grube i jelito cienkie itd.), pracę na układzie powięziowym (np. powięzi piersiowo-lędźwiowej) i mięśniowym (np. mięśniu biodrowo-lędźwiowym, gruszkowatym, mięśniach pośladkowych i mięśniach dna miednicy). Konieczne jest również oddziaływanie miejscowe na struktury stabilizujące i zaopatrujące. Do ważnych struktur należy więzadło podstawowe macicy, więzadło pęcherzowo-maciczne i odbytniczo-maciczne oraz więzadło obłe macicy. Jak już wspomniano, struktury te są odpowiedzialne za zapewnienie właściwej pozycji narządu rodnego. W ich obszarze przebiegają również struktury przewodzące odpowiedzialne między innymi za prawidłową trofikę omawianego obszaru. Mobilizacje więzadeł i otrzewnej (zwane potocznie mobilizacjami wisceralnymi) pomagają w zrównoważeniu napięć struktur stabilizujących, pozbyciu się zastojów żylnych, dopływie świeżej krwi tętniczej, pozbyciu się zrostów i sklejeń tkankowych oraz przywróceniu właściwej ruchomości narządów.
Czasami, ze względu na skomplikowane zależności hormonalne organizm kobiety, istnieje konieczność pracy z układem dokrewnym oraz narządami umożliwiającymi eliminację produktów metabolizmu, w tym także hormonów – naturalnych i wprowadzanych sztucznie. Jednym z miejsc oddziaływania na układ hormonalny jest przysadka. Stanowi ona centralę uwalniania wielu hormonów wpływających następnie na inne gruczoły endokrynne. Przysadka jest głęboko ukryta wewnątrz czaszki na siodle tureckim i ma bezpośredni kontakt z przeponą siodła. Z tego względu do oddziaływania na nią dobrze nadaje się terapia czaszkowo-krzyżowa. W tym celu często wykonuje się techniki na kość klinową (której częścią jest siodło tureckie) oraz namiot móżdżku (który ma powiązanie z przeponą siodła). Terapia czaszkowo-krzyżowa oddziaływuje także na kość krzyżową, poprawiając jej mechanikę oraz stan splotów nerwowych zlokalizowanych w jej okolicy. Osteopatia czaszkowo-krzyżowa reguluje stan układu autonomicznego i działa relaksacyjnie. Za jej pomocą może zostać zrealizowany postulat holistycznego podejścia osteopatii do terapii pacjentów. Niezwykle istotnym narządem detoksykacyjnym jest wątroba. Szczególnie u kobiet ulega ona podrażnieniu ze względu na wahania hormonalne w trakcie trwania cyklu. Z jednej strony niedomagania wątroby mogą objawiać się dyskomfortem w jej obszarze, z drugiej strony nieoptymalne usuwanie zbędnych metabolitów może być przyczyną bólów głowy i złego samopoczucia związanego z cyklem miesięcznym. O wątrobę warto również zadbać w trakcie ciąży, kiedy musi ona usuwać produkty przemiany materii dwóch osób.
Terapia osteopatyczna pomaga również w przygotowaniu się do ciąży i porodu. Zadbanie o prawidłową biomechanikę miednicy i całego ciała kobiety, pozwala przygotować je na wysiłek związany z rodzeniem, a odzyskana optymalna ruchomość może skrócić i ułatwić sam poród oraz zmniejszyć liczbę koniecznych interwencji medycznych, zmniejszając ryzyko z nimi związane.
Osteopatia ginekologiczna zajmuje się również dnem miednicy i kością guziczną. Szczególnie często po urazach, upadkach i porodach dochodzi do podwichnięcia kości guzicznej, które skutkuje olbrzymim dyskomfortem i bólem uniemożliwiającym siedzenie. Osteopatia opracowała różne techniki radzenia sobie z tą przypadłością.
Powyżej zaprezentowaliśmy jedynie przykładowe możliwości zastosowanie osteopatii w sprawach kobiecych. Korzyści zdrowotne odnoszone przez pacjentki poddające się terapii osteopatycznej są olbrzymie, szczególnie gdy połączy się ją z właściwym postępowaniem fizjoterapeutycznym i żywieniowym. Warto jest szerzyć wiedzę wśród pacjentów o miejscu, w którym mogą poszukiwać fachowej pomocy.